Print this page

Huiszwaluweninventarisatie 2007-2008 te Rupelmonde en Beveren


In opvolging van de huiszwaluweninventarisatie in 2007 zijn we in de zomer 2008 weer op tocht geweest om de huiszwaluwen in kaart te brengen. De huiszwaluw is tweekleurig: glanzend wit onderaan en blauwzwart bovenaan. Na overwintering in Midden- en Zuid-Afrika keert hij naar ons terug vanaf midden april. Hij blijft hier vertoeven tot in september. Hij brengt vaak twee broedsels groot en keert meestal ieder jaar terug naar hetzelfde nest. De huiszwaluw, van nature een rotsbewoner, werd cultuurvolger die gebouwen zoekt als aanhechtingsplaats voor zijn nest. Een bekende grote kolonie huist aan de watertoren te Meerdonk. Nesten worden met modder (leem, klei) aan gebouwen gehecht. Een uitgelezen nestplaats is een noord- of oostelijk gerichte overstekende dak(goot)rand. Die rand, liefst licht van kleur en poreus genoeg om de modder te hechten, beschermt tegen rechtstreekse zonnewarmtestraling. Tekort aan modder is een eerste factor voor de achteruitgang van de huiszwaluw. Waar vindt de zwaluw nog geschikte modder in een straal van ca. 200 m rond zijn nestplaats? Er zijn echter nog andere nadelige factoren: sommige mensen wensen geen nest aan hun huis omwille van de uitwerpselen, moderne verdelgingsmiddelen schakelen massaal insecten uit en de trekroute naar Afrika wordt steeds langer omwille van de uitdijende Sahara. De soortgenoot van de huiszwaluw, de boerenzwaluw die in gebouwen een soortgelijk nest bouwt (met stro, modder en speeksel), heeft dezelfde problemen maar heeft en surplus af te rekenen met schuren die vaak hermetisch worden afgesloten. De mens kan de huiszwaluw helpen door het ophangen van kunstnesten met mestplankje (bevordert ook de kolonievorming) en het aanbrengen van modder in de buurt van een nestplaats (bv. op een metalen verzamelplaat).

Kunstnesten onder dakgoot van het Rijksarchiefgebouw te Beveren

Huiszwaluwen broeden in Rupelmonde en Beveren

In Beveren is de oude kolonie aan het Rijksarchief in 2006 kunstmatig uitgebreid. Een 25-tal kunstnesten voor huiszwaluw en drie kunstnesten voor gierzwaluw werden onder de dakrand aangebracht. Zowel in 2006 als in 2007 kon Natuurpunt-WAL rekenen op de medewerking van de gemeente Beveren, Natuurpunt-Mechelen en onze buren Natuurpunt-Waasland Noord. Of deze kunstnesten de huiszwaluwen werkelijk hebben geholpen, is voorlopig nog de vraag. Van de 28 nesten waren er in 2008 zeker 2 bezet, maar mogelijk waren dit er 15 meer. De nieuwe nesten konden in 2008 spijtig genoeg niet volledig opgevolgd worden. Omdat sommige kunstnesten door de zwaluwen naar de bovenliggende dakgoot en/of ingangsopening waren bijgewerkt en er meestal ook sporen van uitwerpselen waren, durven we toch positief zijn. Opvallend is dat aan de noordelijke gevel 14 van de 16 nesten wel door de zwaluwen waren “bijgewerkt”, maar niet met zekerheid bezet. Aan de zuidelijke gevel werden slechts 3 van de 10 nesten gebruikt. Opvolging in het komende broedseizoen 2009 moet hier verduidelijking en bevestiging brengen. De oude originele en natuurlijke kolonie aan het Rijksarchief te Beveren bestaat nog maar uit 6 nesten, waarvan er minstens 2 bewoond werden in 2008. Maar de aftekening van vroegere nesten onder de dakrand verraadt dat de glorietijd ver achterop ligt, want aan de oude gevel aan de straatkant bevonden zich ooit 71 nesten! Met de nieuwe kunstnesten komen we nu maar op 34 nesten, waarvan er mogelijk 19 bewoond zijn.

In Rupelmonde kunnen we niet van een kolonie spreken omdat de nesten her en der verspreid zijn over de gemeente. De grootste groepering bedraagt 6 nesten. In Rupelmonde vinden we huiszwaluwen meestal aan particuliere gebouwen in de dorpskern. Zelfs drukke kermissen met reuzenstoeten, nachtelijke buitenoptredens met rockmuziek, middagspelen en vuurwerk lijken deze dieren niet af te schrikken. In 2007 telden we 35 nesten waarvan er minstens 20 bewoond waren. In 2008 vonden we 38 nesten. Het broedresultaat bleef echter hangen op minstens 20, omdat in nesten van 2007 niet altijd gebroed werd. Ook in Rupelmonde kan de huiszwaluw geholpen worden door het plaatsen van kunstnesten. Door sensibilisatie van de bevolking kan de gemeente daartoe aanzetten. Er is één locatie waar men al veertienmaal op evenveel plaatsen een kunstnest gehangen heeft, maar telkenmale verdwijnt dit spoorloos. Logistieke ondersteuning door de gemeentelijke diensten, bijvoorbeeld door het plaatsen van mestplankjes, kan particulieren verleiden om kunstnesten aan hun gevel aan te brengen. Maar ook aan horecazaken en gemeentelijke gebouwen kunnen kunstnesten een voorbeeldfunctie zijn! KRUIN vzw (Kruibeeks Natuurbehoud) hing aan de gevel van het in restauratie zijnde monument “De Watermolen” in de Nederstraat 4 kunstnesten met mestplank en een aparte mestplank zonder nesten om zwaluwen tot bouwen aan te zetten. KRUIN plant trouwens in het komende schooljaar een educatief gerichte actie hieromtrent.

Ook de gemeente Kruibeke heeft z'n kandidatuur gesteld om toe te treden tot de vzw Regionaal Landschap Schelde Durme. Deze vzw ondersteunt o.a. acties om huiszwaluwen te beschermen. Meer info hierover op: www.zwaluwenopschool.be, project "Zwaluwen op School" (huis- en boerenzwaluw) voor leerkrachten die het thema in hun klas kunnen aanbrengen. Meer info: www.natuurpunt.be/biodiversiteit. Een folder, technische fiche, brochures kan je downloaden onder “voorstelling modules” bij 9 “Acties voor de Huiszwaluw”.
Van de Perre Luc

De voorgevel (Rijksarchief Beveren) met enkele natuurlijke nesten