Print this page

De Antwerpse Haven Natuurlijker

Met het project ‘de Antwerpse haven natuurlijker’ proberen Natuurpunt Antwerpen Noord, Natuurpunt WAL, het Gemeentelijk Havenbedrijf van Antwerpen en de Maatschappij Linkerscheldeoever de handen in elkaar te slaan voor het behoud en de optimalisatie van de aanwezige natuur in de Antwerpse haven en dat zonder de economische belangen te schaden.

Het Antwerps havengebied is in totaal ca. 12.000 hectare groot. Het havengebied op rechteroever is het grootste (± 7.000ha) en ook het oudste. Het havengebied op linkeroever is kleiner, maar nog in volle ontwikkeling. Naast een belangrijke economische groeipool, heeft de Antwerpse haven ook tal van potenties op vlak van natuur.

De specifieke natuur in het havengebied is enerzijds verbonden aan de nabijheid van de Schelde en haar getijdewerking (slikken en schorren) en anderzijds aan de specifieke karakteristieken van de opgespoten gronden. Het havengebied is namelijk grotendeels opgespoten met kalkrijk schelpenzand afkomstig van baggerwerken in de Schelde en de Noordzee.

Dat kalkrijk zand biedt enerzijds een bufferende werking voor externe invloeden (zoals zure regen of stikstofdepositie) en anderzijds biedt het kansen voor een aantal kalkminnende soorten zoals orchideeën.


Muurpepervegetatie en Vleeskleurige orchis Ketenislaan

Van tegenpolen naar partners
Vanwege tegenstrijdige belangen waren de industrie en de natuurbehoudsverenigingen in de haven niet steeds de beste vrienden. Dat bereikte een dieptepunt in 2001, toen de werken aan het Deurganckdok door natuurverenigingen werden stilgelegd met grote, financiële gevolgen voor de Antwerpse haven. Uiteindelijk groeide het besef dat de jarenlange ‘tegenwerking’ vooral uitdraaide op ergernis, frustraties en gemiste kansen voor beide partijen.

Dit vormde de basis voor de ‘samenwerking’ onder de vorm van het project ‘de Antwerpse haven natuurlijker’. Tijdens het eerste jaar van het project werden de actuele en potentiële natuurwaarden in het Antwerps havengebied in kaart gebracht. In augustus 2002 werd  de samenwerkingsovereenkomst met drie jaar verlengd en werden er twee projectmedewerkers in dienst aangenomen. Tot op de dag van vandaag werd het project telkens met drie jaar verlengd.

Vóór het samenwerkingsproject werd bij de uitbreiding van economische activiteiten praktisch geen rekening gehouden met de natuur, waardoor ze werd verdrongen tot braakliggende terreinen, afgelegen restgebieden, veiligheidsbuffers en wegbermen. Sinds het tot stand komen van het samenwerkingsproject krijgt de natuur in het Antwerps havengebied meer kansen, weliswaar rekening houdend met de aanwezige en uitbreidende industrie.

De natuur van de afgelegen restkantjes werd – dankzij het Ministerieel Besluit Soortenbeschermingsprogramma Antwerpse haven (23/05/2014) (SBP) – met elkaar verbonden en vormt zo een heus netwerk van ecologische infrastructuur (EIN) in de haven. Dit EIN dient – middels het SBP – zodanig te worden ontwikkeld dat het een optimaal leefgebied wordt voor de aanwezige beschermde en havenspecifieke soorten.

Het beleidskader daarvoor werd vastgelegd in het Soortenbeschermingsprogramma Antwerpse haven (SBP). Het MB bevat een kaart met de onderdelen van het netwerk, legt de doelstellingen vast voor de in het havengebied voorkomende, beschermde soorten (aantallen) en habitats (oppervlakten & netwerkfunctie) en somt de maatregelen op die nodig zijn om het netwerk te optimaliseren.